Kościół Ducha Świętego w Żabnie – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu Żabno w diecezji tarnowskiej. Świątynia została zbudowana w latach 1663–1685 z fundacji Rafała Kazimierza Makowieckiego, kasztelana kamienieckiego i starosty trembowelskiego. Konsekrowana została w 1685 roku przez biskupa Marcina Oborskiego. Poprzedni, zapewne drewniany kościół, spłonął w 1657 roku. Nowa murowana świątynia była wielokrotnie niszczona: w pożarach w latach 1799 i 1888 oraz w czasie działań wojennych w 1915 roku, kiedy uszkodzono dach i zniszczono portal główny.

W latach 1955–1957 kościół rozbudowano według projektu Piotra Krakowskiego, pod kierunkiem architekta Piotra Kulki. Dobudowano nawy boczne i przedsionek, zakrystię przykryto kopułą autorstwa Stefana Świszczowskiego, a w 1968 roku wymieniono strop drewniany na żelbetowy.

Kościół reprezentuje style barokowy i neobarokowy. Jest to budowla murowana z cegły, z użyciem kamienia, otynkowana, pierwotnie jednonawowa, obecnie trójnawowa, trójprzęsłowa, bazylikowa. Prezbiterium zamknięte półkoliście, z zakrystią od północy i kaplicą od południa. Od zachodu dobudowano część korpusu nawowego. Elewacje zewnętrzne mają skromne podziały pilastrowe i przypory. Fasada frontowa, nawiązująca do tradycji renesansowej, została rozczłonkowana arkadkami w dwóch poziomach, w których umieszczono płaskorzeźby świętych wykonane w 1960 roku.

Elementem zespołu kościelnego jest ogrójec z rzeźbami z 1866 roku autorstwa Jana Wnęka. Dachy są kryte blachą: nad prezbiterium i nawą główną dwuspadowe, nad przybudówkami pulpitowe. Nad korpusem nawowym znajduje się wieżyczka na sygnaturkę z latarnią. Wnętrze podzielone pilastrami nie sięgającymi stropu; prezbiterium przykrywa sklepienie kolebkowe z lunetami, przybudówki – sklepienia krzyżowe, nawa główna i część frontowa – strop płaski, a nawy boczne – sklepienia żaglaste.

Barokowy portal główny z 1684 roku, wykonany z kamienia i opatrzony tablicą inskrypcyjną, został odtworzony po zniszczeniach z I wojny światowej. Portal południowy, również barokowy, pochodzi z XVII wieku i zawiera posąg Matki Boskiej depczącej smoka.

Polichromię figuralną wewnątrz świątyni wykonał Łukasz Karwowski – przedstawia ona sceny biblijne (Zwiastowanie, Chrzest Chrystusa, Zmartwychwstanie, Zesłanie Ducha Świętego, Wniebowstąpienie) oraz postaci świętych i błogosławionych: Cecylii, Jadwigi Andegaweńskiej, o. Papczyńskiego, Szymona z Lipnicy, Benedykta, Świerada, Dobrawy, Karoliny Kózki, Maksymiliana Kolbego, Kingi i Stanisława.

Wyposażenie obejmuje m.in. ołtarz główny, ambonę i tabernakulum wykonane według projektu Stefana Świszczowskiego. W kościele znajdują się także obrazy Piotra Nizińskiego z wcześniejszego ołtarza głównego – „Zesłanie Ducha Świętego” i „Ukrzyżowanie” (1889–1900). Klasycystyczna chrzcielnica pochodzi z końca XIX wieku. W przedsionku umieszczono późnobarokowe rzeźby z XVIII wieku: Chrystusa Ukrzyżowanego, Matkę Boską i św. Jana Ewangelistę. Stacje Drogi Krzyżowej wykonał współczesny artysta Adam Florek. Wnętrze kryje również epitafia lekarza Wilhelma Przybyszewskiego (zm. 1919) i proboszcza Kazimierza Jarosza (zm. 1979).

W bezpośrednim sąsiedztwie kościoła stoi wolnostojąca, trzykondygnacyjna dzwonnica z XVIII wieku, przebudowana i podwyższona w 1927 roku. Obiekt neobarokowy, o rzucie kwadratu, z sienią przejazdową i kopulastym hełmem z latarnią. W dzwonnicy znajdują się trzy dzwony odlane w 1948 roku.

Na podstawie:
P. Domański, Kościół i cmentarz parafialny w Żabnie. Żabno 1996.
P. Domański, Ostatnie takie galicyjskie. Żabno 2005.
J. Dzik, Historyczny wystrój i wyposażenie kościoła parafialnego pw. Ducha Świętego w Żabnie. „Ochrona Zabytków” 2012, nr 3–4, s. 151–160.
A. Mikrut, S. Kurzydym, K. Wójcik (red.), 600 lat parafii Ducha Świętego w Żabnie. Żabno 2022.