Zadanie zrealizowane ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego
w ramach programu "Nauka dla Społeczeństwa II"
Nazwa zadania: Wspólnota cierpienia czy konkurencja ofiar? Los Żydów, Romów i Polaków w czasie II Wojny Światowej zapisany w lokalnych miejscach pamięci i w międzypokoleniowym przekazie wspomnień. Całkowita wartość zadania: 500000 PLN

Zbrodnia w Szczurowej

W Szczurowej, wsi położonej niedaleko od Żabna, od dawna żyła spora zbiorowość osiadłych Romów Karpackich, zwanych też Bergitka Roma. 3 lipca 1943 r. niemieccy żandarmi pod dowództwem Engelberta Guzdka i polscy policjanci otoczyli romskie osiedle na skraju wsi. Po zastrzeleniu kilku Romów na miejscu Niemcy zmusili mieszkańców do dostarczenia zaprzęgniętych wozów, w których Romowie zostali przewiezieni na miejscowy cmentarz. Mieszkańcy (oferując łapówki) i niektórzy polscy policjanci negocjowali z Niemcami zwolnienie Romów pozostających w związkach małżeńskich z nie-Romami i ich dzieci. Jednocześnie, wykorzystując nieuwagę Niemców, kilkoro romskich dzieci zostało przez rodziców przekazanych w ręce zaprzyjaźnionych mieszkańców wsi. Była wśród nich Krystyna Gil, z domu Ciuroń, późniejsza działaczka romska. Romowie zostali zastrzeleni na cmentarzu (dzieci mordowano roztrzaskując ich głowy o mur budynku cmentarnego). Pochowano ich w masowym grobie na miejscu mordu. W wyniku tej zbrodni straciło życie 93 mężczyzn, kobiet i dzieci.

W 1965 r. przy grobie zamordowanych Romów z inicjatywy władz lokalnych umieszczono głaz z tablicą pamiątkową, nie wspominającą jednak, że ofiarami byli Romowie – zostali określeni jako „mieszkańcy wsi”. Obok niej w 1993 r. pojawiła się nowa tablica, wraz z krzyżem i napisem: „3 lipca 1943 – 10 lipca 1993 / W 50 rocznicę zamordowania / 93 Cyganów-Romów / W czasie okupacji hitlerowskiej / Hołd modlitewny składają / Mieszkańcy Szczurowej”. W 2014 r. obok dotychczasowych upamiętnień pojawiła się trzecia tablica, ufundowana przez byłego konsula RFN w Krakowie Dr. Lauridsa Hölschera i jego żonę Lee-Elisabeth Hölscher-Langner, którym przy współpracy Krystyny Gil udało się zidentyfikować ofiary i umieścić ich nazwiska na tablicy, wraz z napisem: „Grób Romów zastrzelonych przez okupanta hitlerowskiego w Szczurowej 3 lipca 1943 / Na bister [po romsku: nie zapomnij] / W hołdzie pomordowanym / Niemieccy przyjaciele Romów”.

Kontakt

STOWARZYSZENIE ROMÓW W POLSCE
ul. Berka Joselewicza 5
32-600 Oświęcim
tel. 0 33 8426989

Napisz do nas